Excursie Bodem van het Jaar 2026
Op vrijdag 28 augustus gaan we op excursie naar Schiermonnikoog om de winnaar van de Bodem van het Jaar 2026 te bezoeken: het kwelderklifje!
“Deze natuurlijke bodemontsluiting representeert een veelheid aan verschillende actieve bodemprocessen op de rand van de kwelder langs de Waddenzee op Schiermonnikoog. Doordat het erodeert, wordt de gelaagdheid van afwisselend zand- en kleilagen extra benadrukt. Volgens de bodemkaart zouden bodems hier geclassificeerd moeten worden als een nkZn50Ab, oftewel een vlakvaaggrond met kleidek en plaatselijk zout. Het veldwerk voor deze kaart is echter in 1981 afgerond, en sindsdien is de kwelder zo ver opgeslibd, dat volgens de standaard classificatiemethode je de bodem nu als poldervaaggrond zou moeten classificeren, omdat de bovenste 80 cm voor meer dan de helft uit (zandige) klei bestaat. Vorig jaar heb ik er een punt van gemaakt dat dit per definitie onjuist is, omdat het toponiem ‘polder’ hier niet van toepassing is – tenslotte wordt op de open kwelder hier de grondwaterstand niet door mensen gereguleerd. Maar dat punt willen we dit jaar niet maken. De gelaagdheid in het profiel drukt de dynamiek van het kweldersysteem uit: klei wordt afgezet in rustige omstandigheden tijdens springvloed, zand wanneer een stormvloed over de kwelder raast. Deze processen zijn nog steeds actueel, en de planten bovenop vangen ieder jaar een laagje kleiig zand in. In verticale zin groeit hier dus de kwelder. Tegelijkertijd is de wadzandlaag onder het kwelderdek gevoelig voor verspoeling. Tijdens elk hoog water verspoelt het zand, waardoor de klei ondermijnd wordt en in stukken breekt, met erosie tot gevolg: de zuidkust van Schiermonnikoog schuift hierdoor jaarlijks een meter of twee landinwaarts. In horizontale zin, krimpt de kwelder. De nabijheid van de mens in deze goeddeels natuurlijke processen is hier dramatisch zichtbaar. Uit het profiel, 30cm beneden maaiveld, steekt een dik touw, vermoedelijk afkomstig van de sleepnetvisserij. Zelfs als deze zestig jaar oud is, waar eerder jonger dan ouder realistisch is, betekent dat een opslibbing van de kwelderwal van gemiddeld een halve centimeter per jaar. Dit profiel laat dus zien, dat deze kwelder in ruimtelijke omvang kleiner wordt, maar tegelijkertijd sneller in hoogte toeneemt dan de huidige lokale zeespiegelstijging. En hoe handig de antropogene tracer ook is, het laat ook zien dat we als mensen misschien iets minder onze rotzooi moeten laten slingeren”